Phong cảnh Đà Lạt. (Ảnh: TTXVN)
Tiền thân là một tỉnh thành nghỉ dưỡng do người Pháp xây dựng, Đà Lạt sở hữu một di sản kiến trúc giá trị, ví như một bảo tàng kiến trúc châu Âu thế kỷ 20. Qua hơn một thế kỷ, Đà Lạt ngày nay đã trở thành một đô thị du lịch nổi tiếng, là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của tỉnh Lâm Đồng và vùng Tây Nguyên. Đà Lạt còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như “thành phố mù sương,” “thành thị ngàn thông,” “thành thị ngàn hoa,” “Xứ hoa Anh Đào” hay “Tiểu Paris.”
Tuy thế, sau một thời gian dài phát triển thiếu quy hoạch, kiến trúc đặc sắc của Đà Lạt đã chịu nhiều biến dạng. Quá trình thành phố hóa ồ ạt khiến đô thị ngày nay phải chịu nhiều hệ lụy. Nhiều cánh rừng thông dần biến mất, thay thế bởi các công trình xây dựng hoặc những vùng canh tác nông nghiệp. Những ngôi nhà xây cất trái phép, không hợp với quy hoạch, những công trình quy mô lớn phá vỡ phong cảnh, những ngôi nhà ống, nhà hộp xuất hiện dày đặc ở khu vực trọng tâm, những khu rừng nội ô bị tàn phá... Quơ đã khiến bộ mặt kiến trúc của thành phố trở nên chèm nhèm. Không ít những công trình kiến trúc giá trị chịu sự tàn phá của thời kì mà không có được sự bảo tàng chu đáo, nhiều ngôi vi la cổ bị bỏ hoang hoặc biến thành chung cư, nhà trọ…
Đà Lạt bị "thương tổn"
Theo tấn sĩ, kiến trúc sư Đỗ Hữu Phú (Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội), Đà Lạt đang bị "tổn thương", biến dạng trong quá trìnhtư vấn lập dự án đầu tư nhà cao tầngthị thành hóa tự phát. Từ năm 2010 đến nay, chính quyền tỉnh Lâm Đồng đã triển khai mời nhóm chuyên gia quy hoạch của Pháp thực hành “Đồ án Điều chỉnh quy hoạch Đà Lạt, tầm nhìn 2030-2050” và tổ chức nhiều hội nghị góp ý, chỉnh sửa để trình các cấp thẩm quyền duyệt y thực hành. Tuy nhiên, hiện nay, Đà Lạt đang gặp không ít khó khăn và thách thức trong công tác bảo tồn, khôi phục, chỉnh trang, hoàn thiện không gian thành phố lịch sử, các danh thắng và khu di tích.
Đà Lạt đang thiếu các chiến lược và chính sách kiểm soát, quản lý tỉnh thành một cách chặt chịa, cụ thể, trung thành để hạn chế và ngăn chặn tình trạng phung phí tài nguyên đất đai, nguồn lực đầu tư và tình trạng xuống cấp, hủy hoại theo thời kì của di sản đô thị vô giá của tỉnh thành. Ngoài ra, sự gia tăng dân số không kiểm soát được, đặc biệt là hiện tượng thiên di từ các tỉnh, thành phố trong cả nước đến Đà Lạt và sự di dân từ các vùng lân cận vào đô thị để lóng việc làm cũng làm tổn hại nghiêm trọng đến kiến trúc và môi trường của tỉnh thành. Không ít danh thắng và di tích nổi danh đang bị xuống cấp và ô nhiễm môi trường như: thác Cam Ly, thung lũng tình, hồ thở than, thác Prenn, thác Voi, thác Liên Khương, thác Gougah ...Một số công trình kiến trúc cổ có giá trị đã bị lãng quên hoặc bị xâm hại như: nhà ga Đà Lạt, quần thể di tích kiến trúc Trường Cao Đẳng Sư phạm, khu lăng tẩm Nguyễn Hữu Hào ...
Tấn sĩ, kiến trúc sư Đỗ Hữu Phú nhận định: Nếu không có những chủ trương và hướng đi đúng đắn, kịp thời, hạp với cảnh ngộ tình hình và năng lực của địa phương thì quá trình xây dựng, quy hoạch phát triển đô thị sẽ càng ngày càng khó khăn. Một mặt, cơ sở hạ tầng Đà Lạt không đáp ứng kịp những nhu cầu càng ngày càng phát triển của hiện tại và tương lai, mặt khác các hiện tượng xây dựng tùy tiện, tự phát không được phát hiện và có biện pháp đẩy lùi, ngăn chặn kịp thời sẽ dần ảnh hưởng dẫn đến nguy cơ làm tổn hại, mất đi những giá trị quy hoạch-kiến trúc truyền thống của một quá vãng phát triển ma lanh, huy hoàng quý giá vốn có của mình.
Cần phát huy giá trị vốn có
Ông Đỗ Hữu Phú cho rằng, vấn đề quan yếu nhất trong công tác xây dựng phát triển thành phố Đà Lạt theo hướng phát triển bền vững là cần trọng công tác bảo tàng, gìn giữ những giá trị văn hóa-lịch sử, quy hoạch-kiến trúc xây dựng của dĩ vãng song song với việc phát triển thành phố hiệp với những đề nghị của xã hội ngày nay và ngày mai trong một tổng thể hài hòa, khoa học, hợp lý và có bản sắc riêng.
Theo Đồ án “Điều chỉnh quy hoạch chung tỉnh thành Đà Lạt, tầm nhìn 2030 Đến 2050” do các chuyên gia Pháp đề xuất đang được chính quyền tỉnh Lâm Đồng và các cơ quan chuyên môn góp ý chỉnh sửa để trình các cấp thẩm quyền giám định, ưng chuẩn, tỉnh thành Đà Lạt mở rộng sẽ hình thành một màng lưới các thị thành có quy mô hợp trong đó bao gồm trọng điểm Đà Lạt được quy hoạch là thành thị lịch sử, là chủ chốt quan trọng và mang thương hiệu đặc trưng của toàn vùng. Tuy vậy, việc triển khai thực hành xây dựng theo quy hoạch cần có quy trình và thời kì, đặc biệt là cần hội tụ nguồn lực đầu tư rất lớn, trong khi đó tình trạng xuống cấp, hủy hoại theo thời gian của di sản thị thành vô giá của thị thành Đà Lạt không dừng lại. Vì thế, công tác bảo tàng, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa-lịch sử, quy hoạch-kiến trúc xây dựng của di sản tỉnh thành Đà Lạt vẫn cần phải được ưu tiên đi trước cho thích hợp với điều kiện thực tại, nhưng cần bảo đảm tuân thủ đúng nguyên tắc chung của quy hoạch chung được chuẩn y đã định hướng.
Cho nên, chính quyềnthiết kế dự ánĐà Lạt cần khai triển ngay một số giải pháp nhằm giải quyết khẩn cấp những bất cập trước mắt như: Nghiên cứu và lập các quy hoạch chi tiết khoanh vùng bảo tàng, giữ gìn những khu vực chính, những trục không gian chủ đạo để bảo vệ phong cảnh của tỉnh thành, bảo vệ những khu vực môi sinh của thị thành (khu vực hồ Xuân Hương, suối Cam Ly), cải tạo, bảo vệ và phụctu van thiet ke nha van phonghồi môi trường rừng cảnh quan tự nhiên của thành thị; Chỉnh trang nâng cấp chất lượng môi trường và cảnh quan những khu vực danh thắng của thị thành (thác Cam Ly, thung lũng tình ái, hồ thở than, thác Prenn, thác Voi, thác Liên Khương, thác Gougah...); Nghiên cứu và lập quy hoạch bảo tồn, khôi phục và giữ gìn hệ thống các khu di tích và công trình kiến trúc có giá trị về văn hóa-lịch sử, quy hoạch-kiến trúc trong tỉnh thành làm cơ sở pháp lý cho việc lập chương trình, kế hoạch thực hành các công tác bảo tàng, trùng tu, sang sửa, duy tu bảo dưỡng định kỳ ...Cho từng đối tượng cụ thể…; Nâng cấp và cải tạo hệ thống hạ tầng kỹ thuật tỉnh thành (hệ thống liên lạc, hệ thống cấp Điện, bảo vệ nguồn nước và hệ thống cấp nước, hệ thống thoát nước mưa, thoát nước sinh hoạt, hệ thống thông báo liên lạc, hệ thống chiếu sáng thành phố, hệ thống quản lý các chất thải, bảo đảm vệ sinh môi trường, nạo vét hồ Xuân Hương).
Cùng với đó, công tác bảo tàng, giữ giàng và phát huy khai phá các công trình kiến trúc cổ cũng rất cấp bách và cần được quan tâm dầu tư thích đáng. Đà Lạt từng sở hữu quỹ kiến trúc vô giá với các dinh thự, các công trình công cộng, trường học và hơn 1.500 ngôi biệt thự cổ được xây dựng theo lối kiến trúc Pháp vào thế kỷ XIX. Đến nay, nhiều công trình và vi la trong số này đã xuống cấp nghiêm trọng. Trước sức hấp dẫn và tiềm năng to lớn của kiến trúc cổ, thời kì qua, nhiều nhà đầu tư trong nước và quốc tế đã tham dự vào các dự án nhằm khôi phục, bảo tàng và vỡ hoang hệ thống vi la cổ, trong đó một số dự án đã hoàn tất và đi vào hoạt động hiệu quả như: Dự án của tập Đoàn Six Senses cải tạo 15 ngôi vi la cổ xây dựng từ những năm 1920 tại khu Lê Lai thành khu resort nghỉ dưỡng 4 sao, dự án 16 vi la Đường Trần Hưng Đạo của công ty Cadasa, khu biệt thự đường Nguyễn Du của tập đoàn Hoàng Anh-Gia Lai, dự án biệt thự Phi Ánh của Công ty nghĩa vụ hữu hạn Hoài Nam…
Tuy vậy, số lượng các công trình đã và đang được bảo tồn và cải tạo là còn rất nhỏ so với tổng số với các công trình công cộng và hơn 1.500 ngôi biệt thự cổ của Đà Lạt. Nên di sản này đang đối diện với nguy cơ bị xuống cấp và mai một, cần phải giữ lại những gì sắp mất và khôi phục lại những gì đã mất. Một giải pháp tổng thể, mang tính lâu dài nhằm bảo tồn, phát huy giá trị các kiến trúc cổ là đề nghị cần kíp đối với Đà Lạt giờ.
Công tác bảo tàng, giữ giàng và phát huy những giá trị văn hóa-lịch sử, quy hoạch-kiến trúc xây dựng của di sản thị thành Đà Lạt nhằm bảo vệ, hoàn thiện những giá trị quý báu của dĩ vãng sẽ tiếp thêm sinh lực mới để khai khẩn và đưa vào cuộc sống hiện tại, từ đó tôn vai trò thành phố lịch sử, là then chốt quan yếu và mang thương hiệu đặc trưng của toàn vùng trong quy hoạch màng lưới thành phố mở mang thời ngày mai là việc làm cần thiết, đúng đắn, bảo đảm kiên cố cho phát triển bền vững./.
Thu Phương (TTXVN)
|
