Quốc dân Đại hội quyết định lệnh Tổng khởi nghĩa và bầu ra Ủy ban Giải phóng dân tộc mà Bác làm Chủ tịch. #. Tôi không nhớ được lời văn chỉ nhớ đại ý như sau: "Chúng tôi là những người được Quốc dân đại biểu bầu vào Ủy ban Giải phóng dân tộc để lãnh đạo cuộc cách mệnh của quần chúng ta. Chúng tôi đều cảm động.
Gian chính giữa triển lãm những khí giới lấy được của Nhật. Bác đến gần các cháu, chỉ vào chúng và nói với các đại biểu: - Nhiệm vụ của chúng ta là phải làm sao cho các em bé có cơm no, có áo ấm, được đi học, không lam lũ mãi thế này.
Anh Trường Chinh đọc bẩm trước Đại hội, nêu ra hai vấn đề lớn để Đại hội đàm đạo: Tổng khởi nghĩa và bầu Ủy ban Giải phóng dân tộc. Đoàn đại biểu quần chúng. Đại họp hành ở một gian bên. Đồng bào ta đã bị chiến tranh bòn mót đến xương tủy, ai nấy đều tiều tụy, rách rưới. Bác thay mặt Ủy ban hướng lên lá cờ đỏ sao vàng dựng trước đình, đọc lời tuyên thệ.
Ngoại giả, còn có các bản bẩm về phong trào công nhân của anh Hoàng Quốc Việt, về tình hình nông hội của anh Trần Đức Thịnh, về văn hóa của anh Nguyễn Đình Thi. Nhiều đại biểu không khỏi kinh ngạc vì chưa nghe thấy tên Hồ Chí Minh bao giờ. Câu nói ấy, về sau này, Bác thường nhắc nhở luôn luôn.
Chúng nó ở truồng tồng ngồng, theo người lớn đến chào Quốc dân Đại hội. Nhưng một số người cũng đã nghĩ thầm bàn tán về Bác mà người ta gọi là ông Ké Tân Trào.
# Tân Trào đem gạo, đem bò, đem gà đến mừng Đại hội. Hôm ấy, Ban tổ chức giới thiệu Bác là Cụ Hồ Chí Minh, một nhà lão thành cách mệnh. Thấy Bác chưa được khỏe, tôi chạy lại đỡ. Bác đi chân đất. (*) Trích trong cuốn sách Anh Cả Nguyễn Lương Bằng, Nxb CTQG, Hn, 2005, trang 164, 165, 166 - nhan đề là của Báo dân chúng.
Tôi được cử đi đón Bác. Bác bước tới và đứng vào giữa. Giọng Bác trang nghiêm, lời thề dõng dạc, diễn tả cái khí phách kiên cường, kiêu dũng, quật khởi của dân tộc ta. Một ông già người Tày dắt một con bò đến tặng.
Lời thề rất ngắn, nhưng rất hàm súc, như mọi câu nói, mọi bài viết của Bác. Từ khi trở về nước, đây là lần trước nhất Bác tiếp xúc với một đại hội đại biểu quần chúng. Suối sâu, đường trơn và dốc.
Đại biểu nào cũng để ý lắng nghe những quan điểm của Bác. Suốt ngày hôm ấy, Bác điều khiển hội nghị. Sáng 16 tháng 8 năm 1945, Quốc dân Đại hội mở đầu ở đình Tân Trào.
Mấy hôm ấy trời mưa, đường lội. Trước lá cờ linh nghiệm của sơn hà, chúng tôi nguyện cương quyết lãnh đạo nhân dân tiến lên, ra sức đấu tranh chống kẻ thù, giành lại độc lập cho Tổ quốc. Mấy đại biểu kháo nhau: Cụ Nguyễn Ái Quốc đấy.
Bác gạt đi và bảo: "Không sao, chú cứ đi". Những giờ khắc thiêng (*). Bác được bầu vào trong Đoàn Chủ tịch. Dù phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng, quyết không lùi bước. Hồi ấy, chưa có tục vỗ tay. Bác hỏi thăm sức khỏe mọi người, vồn vã mời các đại biểu vào làm việc. Đáng thương nhất là các em bé thiểu số gày gò, vàng vọt. Nhưng khi nghe giới thiệu Bác, các đại biểu đều rất hoan hỉ.
Gần tới đình Tân Trào, Bác xuống suối rửa chân. Xin thề!". Du kích bắn mấy loạt súng chào mừng Ủy ban phóng thích dân tộc. Sáng 17, Ủy ban phóng thích dân tộc ra mắt quốc dân và làm lễ tuyên thệ.
Khi Bác từ dưới suối lên, các vị trong Ủy ban đã đứng ở trước đình đón sẵn. Chúng tôi thấy rộn rực trong người và giơ tay theo kiểu chào bình dân, hô một cách mạnh mẽ: "Xin thề!".
Gian bên kia là chỗ ăn uống của đại biểu. Các đại biểu vừa nô nức vừa bổi hổi. Bác tổng kết Đại hội lịch sử này, cổ vũ các đại biểu trở về địa phương vắt phấn đấu, giành lấy dịp tiện lợi không tiền khoáng hậu để đưa cách mạng đến thành công.
