Ngay đến đơn vị tham gia cũng không đủ trình độ để thẩm định về chất lượng công tác tu tạo
Hai là hàng ngũ thực hành không có khả năng và chưa có kinh nghiệm”. Còn theo KTS Lê Thành Vinh, việc yêu cầu phải có chứng chỉ và chứng thực hành nghề như thế này sẽ loại trừ được những người không có khả năng tham gia vào công tác sửa sang di tích.
Thành thử, với việc Thông tư 18 có hiệu lực, tình trạng “mạnh ai nấy làm” kiểu này được kỳ vọng sẽ chấm dứt. Phải chuyên nghiệp hóa đội ngũ làm thuê tác di sản Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Đặng Thị Bích Liên, công tác quản lý và phát huy giá trị của di tích thời kì qua vẫn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập, gây không ít bức xúc trong dư luận và ảnh hưởng nghiêm trọng tới giá trị lịch sử, văn hóa của di tích.
Nhưng theo ông Vinh thì để làm được điều này cần một chương trình dài hơi. Dư luận không khỏi “bàng hoàng” trước thực trạng nhiều di tích sau khi được trùng tu bỗng trở nên “hoành tráng, cao to hơn”, làm mất đi nét đẹp nguyên thủy của nó.
Theo ông Trương Minh Tiến, Phó giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Nội, Hà Nội, có đa dạng về chất lượng, phong phú về loại hình di tích nhưng cũng có những nơi không có cán bộ chuyên môn, không được đào tạo bài bản về công tác này.
Thời gian qua, phần lớn đội ngũ thực hành công tác này đều là những thợ xây thường nhật, không được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ tôn tạo di tích. Có thể kể đến trường hợp như di tích Lam Kinh (Thanh Hóa), Thành nhà Mạc (Tuyên Quang), Đàn Nam Giao - Thành Nhà Hồ (Thanh Hóa), hay di tích đền Đô, chùa Phật Tích (Bắc Ninh), chùa Trăm Gian (Hà Nội), đình Ngu Nhuế (Hưng Yên)… Có nhiều duyên do dẫn tới tình trạng này, nhưng dưới giác độ chuyên môn, các nhà nghiên cứu cho rằng, đó một phần do hàng ngũ làm mướn tác trùng tu di tích ở nước ta không có chuyên môn và cũng thiếu sự chuyên nghiệp.
Viện cũng đang lên chương trình để áp dụng trong thời kì tới. Riêng về mặt hàng ngũ làm công tác trùng tu có hai vấn đề: Một là những đơn vị, tổ chức tham dự hoàn toàn không có khả năng về vấn đề trùng tu di tích.
Công tác quản lý Nhà nước cũng ngày một được tăng cường. Thêm nữa, nước ta cũng chưa có một đơn vị như dài nào mở ra chuyên ngành này, nên chất lượng của đơn vị cấp chứng chỉ cũng là một vấn đề đáng đặt câu hỏi.
Thời kì qua, đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên hệ đến lĩnh vực này được từng bước hoàn thiện. 000 di tích, 42,6% trong số đó đã được xếp hạng di tích quốc gia và cấp tỉnh) nhưng ngay đến đội ngũ làm mướn tác quản lý di tích cũng rất thiếu và yếu về chuyên môn.
Và chỉ những người đích thực có chuyên môn mới có thể dự vào công tác trùng tu di tích. Ví dụ: “Điều kiện người được cấp chứng chỉ hành nghề phải duyệt y đào tạo, thế thì phải quản lý được chương trình đào tạo, cũng như hàng ngũ những người giảng sư thực hành chương trình đào tạo đó”.
Nhưng sắp tới, để đáp ứng cao hơn nhu cầu về tu chỉnh, sửa chữa di tích, kiên cố đối tượng học sẽ không chỉ dừng lại ở đây, sẽ cần phải hướng tới đầu vào là những sinh viên vừa tốt nghiệp trường kiến trúc. Ai được phép hành nghề? Di tích chính là những trang sử sống mang dấu ấn về sự biến động, thăng trầm của nhiều thời kỳ lịch sử, đồng thời cũng là một bộ phận quan trọng cấu thành kho tàng di sản văn hóa của dân tộc.
Họ chỉ làm theo chỉ đạo của chủ đầu tư như một cái máy đúng nghĩa. Theo Thông tư, chỉ có những tổ chức, cá nhân có đủ chuyên môn, nghiệp vụ, trình độ, năng lực, biểu lộ qua chứng chỉ hành nghề và chứng nhận hành nghề.
Mặc dầu thời kì qua, Cục Di sản văn hóa đã quan tâm tới việc tổ chức các buổi tập huấn cho cán bộ các địa phương, nhưng theo GS Lưu Trần Tiêu, những kiến thức cán bộ tiếp nhận được cũng như quan điểm đóng góp của họ đã không được áp dụng tại địa phương, dẫn tới tình trạng “học rồi để đấy”.
Thực tiễn thời kì qua, Viện Bảo tồn di tích cũng đã có những lớp đào tạo cho những cá nhân về công tác Bảo tồn, tu sửa di tích. Minh Anh. Khắc phục tận gốc? Trong nhiều cuộc hội thảo trước đây, GS. Với một hệ thống di tích dày đặc (khoảng 4 vạn di tích) ở nước ta hiện thời thì việc quản lý nhằm bảo vệ và phát huy có hiệu quả giá trị của di tích trong cuộc sống hiện đại là rất quan trọng.
Chứng chỉ hành nghề lập quy hoạch di tích được cấp cho cá nhân chủ nghĩa là người đã có chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư, đã qua lớp bồi dưỡng tri thức bảo quản, tu sửa, hồi phục di tích do viện nghiên cứu, trường đại học có chức năng đào tạo chuyên ngành xây dựng, kiến trúc hoặc hệ trọng đến hoạt động bảo quản, tu tạo, phục hồi di tích tổ chức; đã tham dự tư vấn lập chí ít 3 quy hoạch di tích hoặc 5 dự án tôn tạo di tích đã được phê duyệt.
Viện sẽ đào tạo, bồi bổ, chuẩn hóa và nâng cao nghiệp vụ cho họ. Tuy nhiên, không ít người lo ngại về việc chạy đua hay bằng những cách ngoài chuyên môn để có được tấm thẻ này.
Nói về điều này, KTS Lê Thành Vinh - Viện trưởng Viện bảo tàng di tích cho rằng: “Hậu quả của việc trùng tu di tích không được bảo đảm có nhiều nguyên nhân. Có tới 600 di tích đang xuống cấp nghiêm trọng cần phải tu tạo nhưng chỉ tiêu bố trí nhân sự lại hạn chế, dẫn tới tình trạng không có người làm. Sau khi tốt nghiệp các khóa đào tạo như thế này, người học sẽ được dự thực tiễn và được cấp chứng chỉ khi đạt yêu cầu.
Người tham gia đều là những kiến trúc sư, kỹ sư ít phải có ít nhất 3 năm hoạt động trong lĩnh vực trùng tu, biểu thị qua kê khai và công nhận các công trình đã làm. Về điều này, KTS Lê Thành Vinh phân trần: Khi đã đưa ra được quy định như trên thì cần có những bước tiến hành thật đồng bộ.
TS Lưu Trần Tiêu - chủ toạ Hội đồng Di sản nhà nước đã từng nhấn mạnh vào việc phải chuyên nghiệp hóa hàng ngũ làm công tác di sản từ Trung ương tới địa phương. Với cách làm này, hy vọng rằng tình trạng “loạn” giấy phép sẽ được loại trừ. Ngoại giả, chứng chỉ hành nghề với các chuyên môn như lập dự án sang sửa di tích, thưa kinh tế - kỹ thuật sửa chữa di tích, thiết kế sang sửa di tích; Hành nghề thi công tu chỉnh di tích; Giám sát thi công tu bổ di tích cũng có những yêu cầu tương đương.
Có thể nhiều cơ sở cùng tham dự đào tạo cho những cá nhân về kiến thức kỹ năng Bảo tồn trùng tu di tích, nhưng cần thiết phải có giáo trình giảng dạy chuẩn hóa, có được giảng sư đủ kinh nghiệm, kiến thức, lâu năm trong nghề thì mới mong đảm bảo chất lượng đào tạo.
Như Hà Nội, dù là thủ đô của cả nước, cũng là nơi tập hợp khá đông các di tích (với trên 5.
