Ôm tấm áo được Đại tướng Võ Nguyên Giáp tặng vào lòng, ông nghẹn giọng: “Anh Văn à, thế là Anh theo Cụ Hồ thật rồi”
Trong khoảng thời gian bốn năm được hoạt động, gần gũi với anh Văn, cho đến ngày chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, cụ không có dịp để gặp lại vị Tổng tư lệnh của quân đội quần chúng. Có nhịp, quân dân mình cùng vùng lên đánh đuổi quân xâm lăng.
- Cụ Cắm nói. Giờ chỉ còn Tô Đình Cắm. Ngồi cạnh tôi, anh Tô Đức Tuân, con trai cụ Cắm kể, khi biết tin Đại tướng qua đời, ông cụ chỉ nói những câu như thế rồi lặng thinh, mắt ông nhắm nghiền lại.
Tự dưng, người lính già quay về phía người con trai: “Chuẩn bị đưa bố đi tiễn Anh Văn”. Nhưng vì sức khỏe giảm sút, cụ được xuất ngũ về quê. “Đại tướng ôm mình thật chặt và hỏi bằng tiếng Tày: Tiến Lực à, lâu rồi không gặp, cậu già hơn mình rồi đấy.
Đôi mắt ông đỏ hoe nhìn về phía xa xăm. Ông ôm vai và siết chặt tay tôi: Cảm ơn cháu đã về với tôi lúc này! Dòng ký ức chắp nối cảm xúc của người cựu binh già đang trở về với những tháng ngày oai hùng trên chiến địa năm xưa, với Đại tướng, với khu rừng Trần Hưng Đạo ghi dấu ấn chói ngời trong trang sử đương đầu vệ quốc.
” Và giấc ngủ muộn vẫn đấu giữa đêm rừng vùng biên ải. Và những điều đã hứa với Anh Văn mình không bao giờ quên được”.
Trong chiến dịch Biên giới 1950, cụ lại bị thương nặng và buộc phải chia tay đích thực với đời binh nghiệp, trở về với quê hương bản Um.
Sự yên lặng vẫn trùm đại ngàn. Dịp ấy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi thăm các cơ quan quân sự phía Nam và dừng chân ở Bộ Tư lệnh Quân khu 7. Chiều buông. Nghĩ mãi, nhưng rồi cũng đành phải làm vậy… Ông đã 92 tuổi, đôi chân một thời vượt núi, băng rừng đã quá tuổi, đôi tai chỉ còn nghe tiếng được, tiếng mất, nhưng đôi mắt thì vẫn còn tinh nhanh.
Lần trước tiên Tô Đình Cắm được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp là vào một buổi chiều ở một lán trại bí ẩn trong khu rừng vắng. Tháng 9-1945, tiếng súng kháng chiến chống thực dân Pháp vang lên ở Nam Bộ. Mãi tới tuổi bảy mươi “xưa nay hiếm”, cụ quyết định đưa vợ con vào sinh sống trên vùng quê mới Lâm Đồng. Những hạt mưa lấm tấm buông lơi giữa vùng quê êm đềm.
- Anh Văn nói, mình đã từng dự chống chống càn, chống khủng bố, có đủ kiêu dũng, có lòng căm thù giặc sâu sắc, nên chẳng thể nào phản động.
Mình không thể kìm được nước mắt”. Sau sự kiện quân Pháp nhảy dù xuống Bắc Cạn năm 1947, Tô Tiến Lực xung phong tái ngũ.
Cụ Cắm xúc động trước chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp 1. Năm đó Tô Đình Cắm 19 tuổi, ông tình nguyện gửi sức trẻ của mình vào Hội thanh niên Cứu quốc. Cụ Cắm kể tiếp, “Lần đó, Đại tướng còn dặn dò mình, dù ở đâu, làm gì, Tiến Lực cũng phải giữ vững truyền thống gia đình, truyền thống quê hương, luôn phát huy phẩm chất bộ đội Cụ Hồ nhé.
Có nhẽ, lúc này nỗi buồn đã “lén” đi qua, cụ Cắm nhìn tôi và nói: Hồi đó, có đêm ngủ say quá, mình gác cả chân lên người đại tướng, anh Văn chỉ cười rồi nói: “Tiến Lực nằm ngủ thế này à. Chính đại tướng là người dạy cho bố mình biết cái chữ, biết văn hóa của người Mông, Dao, Nùng, Thái. “Anh Văn dặn mình, phải hy sinh đến giọt máu rút cục để bảo vệ giang san mà”. Bố còn kể cho chúng tôi nghe kỷ niệm về những đêm được ngủ chung lán với đại tướng ở trong rừng, được nghe đại tướng nói nhiều chuyện về cách mệnh, về Bác Hồ.
- Thế chiếc áo này cụ được Đại tướng tặng khi nào? - Tôi hỏi. - Cụ Cắm nói
Sau lễ thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, cụ Cắm cùng các đội viên đã giành chiến thắng hai trận đánh trước tiên là đồn Phai Khắt, Nà Ngần và tham dự nhiều chiến dịch quan trọng khác.
Khi biết cụ Cắm đang sống cùng con cháu ở Lâm Đồng, đại tướng mong được gặp. Sau khi giải ngũ Tiến Lực làm gì? Cuộc sống hiện thời ra sao?. Ông kể rằng, ngày ấy, người dân bản Um quê ông hầu như mù chữ, làm lụng lam lũ mà cái đói vẫn đeo bám miên man, biết bao loại thuế má, lao dịch, rồi sự áp bức của giặc Tây. Cụ đã dự đoàn quân tiến vào chiến trường Rạch Giá.
Để cư xử đúng mực. - Cụ Cắm giải đáp. Ngủ được bao nhiêu đâu, đi hoạt động khuya mới về mà”. “Không xúc động sao được, khi 56 năm gặp lại mà Đại tướng vẫn nhớ bí danh của bố, vẫn nói rất tốt tiếng Tày. Người lính già siết chặt tay tôi: Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn sống mãi trong lòng chúng ta… Chiếc áo Đại tướng Võ Nguyên Giáp tặng là kỷ vật đặc biệt trong đời cụ Cắm MAI VĂN BẢO.
Dẫu không muốn mang tin buồn đến với người lính già Tô Đình Cắm (dân tộc Tày, thường gọi là Tô Văn Cắm, bí danh: Tô Tiến Lực, quê ở huyện Nguyên Bình, Cao Bằng), một trong 34 đội viên trước hết tuyên thệ thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân dưới sự chỉ huy của đồng chí Võ Nguyên Giáp.
- Sao cụ được chọn vào Đội Việt Nam tuyên truyền phóng thích quân? - Tôi hỏi. Trong hồi ức không còn mạch lạc, người đội viên độc nhất của Đội Việt Nam tuyên truyền phóng thích quân năm xưa còn được ôm chân dung vị Đại tướng của mình mà nuốt nước mắt tiễn biệt, được cảm chút hơi ấm từ tấm áo anh Văn tặng, được hồi niệm về Người anh cả của Quân đội dân chúng Việt Nam.
” - Anh Tuân nói. Đại tướng căn dặn: “Các em đừng sợ giặc Pháp, có chúng tôi ở đây, cứ yên tâm và sẵn sàng đấu tranh. Ngoài trời, mưa lại rơi… 2. Anh Tuân, con trai cụ Cắm nói, trong những bữa cơm gia đình, bố thường kể cho chúng tôi nghe về vị đại tướng với hết thảy lòng yêu mến và kính phục.
Thế là mình được chọn. “Lót lá rừng mà nằm. Rồi đồng bào mình sẽ được sống lặng, ấm no…”. Thật lâu sau, ông gượng dậy và đi lục những kỷ vật về Đại tướng, những tấm ảnh một thời tại khu rừng huyền thoại Trần Hưng Đạo. # Việt Nam… 3. Đến giữa năm 1946, trong một trận chiến khốc liệt, cụ bị thương nặng phải rời đơn vị trở về Bắc.
Cuộc hội ngộ bất thần sau hơn nửa thế kỷ của vị tổng chỉ huy và người lính trẻ năm xưa xúc động không sao tả xiết. Năm 1941, sau khi Bác Hồ về Pác Bó, Việt Minh ra đời. - Cụ Cắm hồi ức. Anh Tuân lắc đầu và nói: “Xa lắm bố à, bố không đủ sức mà đi đâu”. Biết cái chữ rồi, ông còn được giao nhiệm vụ dịch những nội dung tuyên truyền ra tiếng Tày, Nùng để phổ thông cho bà con, cho đội viên nữa.
- À, năm 2000 đấy. Phong trào “Nam tiến” phát triển mạnh khắp các địa phương ở Bắc bộ và Trung bộ. Năm đó, mình được gặp lại Anh Văn ở TP Hồ Chí Minh, sung sướng lắm, xúc động lắm! - Cụ Cắm nói.
